1990'lardan Bugüne Devreden Bir Tartışma: “Milletvekili Dokunulmazlığı”

Dokunulmazlıkların kaldırılması, son günlerin önemli tartışmalarından biri. 1928–1998 arasında 40 milletvekilinin dokunulmazlıkları çeşitli suçlamalarla kaldırıldı. 1994'te, 4 DEP’li vekil, 15 yıl hapis cezası aldı. Mart 2016 itibariyle HDP’de 41 vekilin 278 fezlekesi mevcut.

140journos, 1990'lardan bugüne yaşananları derledi:

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)’nde 1928–1998 yılları arasında 40 milletvekilinin dokunulmazlıkları çeşitli suçlamalarla kaldırıldı:

Ali Cenani Bey, Fikret Bey, İhsan Bey, Ali Saip Ursavaş, Rafet Ülgen, Ahmet Aytuna, Hüseyin Cahit Yalçın, İbrahim Us, Osman Alişiroğlu, Sırrı Atalay, Kamil Kırıkoğlu, Osman Bölükbaşı, Nuri Beşer, Ziya Şerefhanoğlu, Çetin Altan, Celal Sungur, Ali Karahan, İsmail Özdağlar, İdris Arıkan, Safa Giray, Cengiz Altınkaya, Hatip Dicle, Orhan Doğan, Leyla Zana, Sırrı Sakık, Mahmut Alınak, Selim Sadak, Ahmet Türk, Hasan Mezarcı, Mehmet Ağar, Sedat Bucak, Murat Karayalçın, Kemal Akkurt, Sema Pişkinsüt, Mustafa Bayram, Ömer Bilgin, Mustafa Kalemli, Kahraman Emmioğlu

Dokunulmazlıkların kaldırılmasının gerekçeleri arasında “yolsuzluk, cürüm işlemek için çete kurmak ve vatana ihanet” yer alıyordu. Özellikle yakın tarihte ise milletvekili dokunulmazlığı, Kürt vekillerin yargılanmaları sürecince Türkiye gündeminde yer etti, sıkça tartışıldı.

1991 yılındaki milletvekili genel seçimlerinde Halkın Emek Partisi (HEP), Sosyaldemokrat Halkçı Parti (SHP) listelerinden seçime katıldı. Seçimlerde Leyla Zana, Mahmut Alınak, Hatip Dicle, Orhan Doğan, Ahmet Türk, Sırrı Sakık, Selim Sadak gibi isimler meclise girdi.

6 Kasım 1991’de mecliste gerçekleştirilen yemin töreni, HEP kökenli vekillerin yeminleri esnasında tartışmalara sahne oldu.

1992’de SHP’den istifa eden 18 HEP kökenli vekil, yeniden HEP’e geçti.
1993’te ise HEP’in kapanması üzerine Demokrasi ve Emek Partisi’ne (DEP) geçildi.

2 Mart 1994’te TBMM’de DEP Genel Başkanı Dicle, Zana, Türk, Doğan, Sakık ve bağımsız vekil Alınak’ın dokunulmazlıkları kaldırıldı. Aynı gün Hatip Dicle ve Orhan Doğan, meclis kapısında gözaltına alındı. DEP’li vekillerin dokunulmazlıklarının kaldırılması, TBMM tarihinde “2 Mart Darbesi” olarak anılacaktı. Orhan Doğan’ın gözaltına alınarak polis aracına bindirildiği anın fotoğrafı, “2 Mart Darbesi”nin sembolü haline geldi.

3 Mart 1994’te bu kez DEP milletvekili Selim Sadak’ın dokunulmazlığı kaldırıldı.

4 Mart 1994 tarihinde Leyla Zana gözaltına alındı. DEP’li vekiller, 2 haftalık gözaltı süreci sonrası tutuklanarak cezaevine konuldu.

1 Temmuz 1994'te gözaltına alınan Selim Sadak, 12 Temmuz 1994'te tutuklandı.

4 vekil, 8 Aralık 1994’teki karar duruşmasında “PKK talimatları doğrultusunda bölücü faaliyet yürüttükleri” gerekçesiyle 15 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) yargılamayı adil bulmadı ve yeniden yargılamaya gidildi ancak Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin (DGM) kararı aynı yönde oldu. Yargıtay’ın itirazları görüşmesi sonrası, 9 Haziran 2004’te eski DEP’li vekiller serbest bırakıldı.

3 Mart 1994 günü, Refah Partisi’nin (RP) eski milletvekili Hasan Mezarcı’nın da dokunulmazlığı, Mustafa Kemal Atatürk’e “veled-i zina” demek suretiyle hakaret ettiği gerekçesiyle kaldırıldı. Mezarcı, 2 Mart 1994 akşamı gözaltına alındı. Yargılanma sonucu Mezarcı, hapis cezasına çarptırıldı.

Doğru Yol Partisi’nden (DYP) Mehmet Ağar ve Sedat Bucak ise Susurluk Davası kapsamında İstanbul Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin TBMM’ye gönderdiği fezleke sonucunda 11 Aralık 1997’de dokunulmazlığı kaldırılan vekiller. Ağar ve Bucak 18 Nisan 1999’da yeniden milletvekili seçilerek dokunulmazlık elde etti.

1999’da mecliste başörtüsüyle yemin eden Merve Kavakçı, ABD vatandaşlığının da bulunduğu gerekçesiyle, Bakanlar Kurulu kararıyla Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlığından çıkarıldı.

2009'da DTP’nin kapatılmasıyla parti lideri ve Mardin milletvekili Ahmet Türk ile yardımcısı Diyarbakır milletvekili Aysel Tuğluk’un vekillikleri düşürüldü. 5 yıllık süreyle partiye üye olmamalarını kapsayan siyaset yasağı devam ederken, 2011 yılında bağımsız milletvekili seçildiler ve 2014'te yasağın sonra ermesinden sonra HDP’ye katıldılar.

Dokunulmazlıkların kaldırılması tartışmaları, 2012 yılında da gündeme geldi. 17 Ağustos 2012’de, Barış ve Demokrasi Partisi (BDP) milletvekilleri Gülten Kışanak, Sebahat Tuncel, Ertuğrul Kürkçü, , İdris Baluken , Adil Kurt, Nazmi Gür, Hüsamettin Zenderlioğlu, Halil Aksoy, Esat Canan ve Bağımsız Van Milletvekili Aysel Tuğluk Şemdinli’de PKK mensuplarıyla konuştu. Van Cumhuriyet Başsavcıvekilliği, alanda olan 10 milletvekili hakkında fezlekeler hazırladı ve fezlekeler meclise de gönderildi.

Tartışmalar 2015 yılı itibariyle yeniden başladı. 2015 Aralık’ında Diyarbakır’da Demokratik Toplum Kongresi düzenlendi ve burada 14 maddelik “Demokratik Özerklik ve Özyönetim Deklarasyonu” okundu. Deklarasyon nedeniyle, Halkların Demokratik Partisi’nin (HDP) 5 vekili hakkında soruşturma açıldı. Selahattin Demirtaş, Figen Yüksekdağ, Selma Irmak, Sırrı Süreyya Önder, Ertuğrul Kürkçü hakkında hazırlanan fezlekeler 2016’nın Mart’ında TBMM’ye gönderildi.

17 Şubat 2016’da Ankara Devlet Mahallesi’nde askeri servis araçları, bomba yüklü araçla hedef alındı. 29 kişi hayatını kaybetti, 61 kişi yaralandı. Saldırı YPG ile ilişkilendirildi, TAK tarafından üstlenildi. Saldırıyı gerçekleştiren Abdulbaki Sömer için Van’da kurulan taziye yerini ziyaret eden HDP Milletvekili Tuğba Hezer hakkında fezleke hazırlandı.

17 Mart 2016 itibariyle, TBMM’de 112 milletvekili hakkında 506 fezleke mevcut. 506 fezlekenin 278’i, mecliste 53 vekili bulunan HDP’den 41 milletvekiline ait.

(T24'ten Can Bursalı’nın yayınladığı verilere göre)

AK Parti’den 21 milletvekili hakkında da 41 fezleke bulunuyor.
MHP’li 6 milletvekili için ise 14 fezleke düzenlendi.
CHP’li 33 milletvekili hakkında 116 fezleke TBMM’ye gönderilirdi.
CHP Genel Başkan Kemal Kılıçdaroğlu hakkında 37 fezleke bulunuyor.
HDP’liler hakkındaki fezlekelerin 57’si Eş Genel Başkan Selahattin Demirtaş, 7’si Figen Yüksekdağ hakkında.
TBMM Başkanvekili HDP’li Pervin Buldan hakkında ise 46 fezleke bulunuyor.
Aralarında HDP Eş Genel Başkanları’nın da bulunduğu bazı vekillerin dokunulmazlıklarının kaldırılması talep edilmekte.